Tôi nhớ chính xác mình đã ở đâu. Tôi đã ngồi trên tầng trong ‘hang’ của mình với máy tính gia đình tại nhà của bố mẹ tôi ở ngoại ô New York. Đó là mùa hè năm 1995, và lúc ấy tôi 18 tuổi. Lúc đó tôi vừa hoàn thành chương trình học A-levels của mình tại trường nội trú ở Anh. Tôi đã học Toán, Vật lý, CDT (Thủ công, Thiết kế và Công nghệ) và tiếng Đức. Tôi đã luôn luôn quan tâm đến máy tính, và đã học cách lập trình BASIC khi tôi còn trẻ, và đã làm việc trên các bảng thông báo khi tôi mới bước vào tuổi thiếu niên. Chúng tôi đã có một modem ở nhà, một chiếc modem Hayes Smartmodem 2400 baud sáng bóng màu bạc. Sau đó nó được thay thế bằng một modem US Robotics 56K siêu nhanh. Tôi đã sử dụng Prodigy, một dịch vụ trực tuyến có trụ sở tại Hoa Kỳ, là một trong những dịch vụ có ‘nền tảng đóng’ đầu tiên cùng với America Online và những thứ tương tự mà sau này đã mở đường cho một Internet mở như chúng ta đã biết.

Tôi đã nhìn thấy một dòng tiêu đề, nó giống như thế này:

“Công ty mới, Amazon, bán sách trên internet”

Sách trên internet? Thật là một ý tưởng điên rồ. Bạn định đưa một cuốn sách cho một ai đó bằng cách nào? Sách thì nặng, còn dịch vụ bưu chính thì chậm. Chắc chắn mọi người sẽ đọc sách trực tuyến trong tương lai? Hoặc đi đến một cửa hàng sách?

Đó cũng là vào khoảng thời gian này mà đôi khi sẽ có một bài báo tuyên bố rằng internet và việc sử dụng ngày càng tăng của email sẽ giết chết các dịch vụ bưu chính của thế giới. Nếu bạn có thể gửi email cho ai đó, tại sao mọi người lại bận tâm viết thư nữa? Có thể các dịch vụ bưu chính bằng cách nào đó được trả tiền cho các email gửi đi để bù lại? Rất nhiều ý tưởng điên rồ đã được nêu lên, rất nhiều người lăn lộn với tư tưởng sự đổi mới công nghệ sẽ phá hủy một lĩnh vực khác. Chủ nghĩa bảo hộ đã xuất hiện, có lẽ cần có thuế trên email?

Bây giờ là năm 2018. Hai mươi ba năm kể từ khi Amazon ra mắt với ý tưởng ‘sách qua internet’ điên rồ của họ, cũng như sự diệt vong đã được tiên đoán của các dịch vụ bưu điện trên thế giới.

Colourful plant pots

Vợ tôi đã quyết định làm lại khu vườn trước của ngôi nhà của chúng tôi. Nó đã luôn luôn nhìn như bị bỏ hoang, chỉ là một khu vực sỏi nhàm chán giữa đường và ngôi nhà. Cô ấy muốn làm cho nó đầy màu sắc hơn và trồng nhiều loại cây khác nhau ở đó. Ngoài ra cũng trồng một số loại thảo mộc và cây tương tự khác. Cô ấy cũng muốn con gái chúng tôi quan tâm đến việc trồng cây. Tôi đã cảm thấy không khỏe, tôi nghĩ rằng tôi có thể sẽ mắc phải chứng đau dạ dày mà cô ấy đã trải qua vài ngày qua, vì vậy tôi đã phải làm việc ở nhà ngày hôm nay. Chuông cửa đã rung đến bốn lần rồi, và thậm chí còn chưa đến giờ ăn trưa. Mỗi lần tôi đi xuống cầu thang tôi lại gặp một người giao hàng. Lần thứ nhất là một chiếc túi rất nặng. Có trời mới biết những gì cô ấy đã đặt hàng … tôi cảm thấy cái túi giống như một túi đá. Và sự thực là, nó đúng là như vậy. Cô ấy đã đặt mua một túi sỏi từ eBay để trải ở dưới cùng tất cả các loại cây trồng mà cô đã đặt mua. Lần giao hàng tiếp theo là một số hộp lớn, nhưng rất nhẹ. Chậu nhựa. Tất cả các loại màu sắc – tím, lục, vàng, đỏ. Lần giao hàng thứ ba. Một lần nữa, lại là một số bao tải nặng. Lần này là phân hữu cơ – từ Amazon. Lần giao hàng thứ tư (và ừ, tôi phải thừa nhận đến lúc đó tôi đang khá khó chịu rồi, phải đi lên xuống cầu thang liên tục từ phòng làm việc của tôi đến cửa trước) … một số hộp rất hẹp và cao với nhiều lỗ hổng. “Cẩn thận, cây sống” được ghi ở bên cạnh. Tôi đoán đó sẽ là số cây sẽ được trồng.

Túi sỏi nặng 20 kg. Nó có giá £ 12.75 bao gồm cả chi phí bưu chính và bao bì, và nó được giao vào ngày hôm sau sau khi đặt hàng. Nó nặng hơn nhiều một cuốn sách.

Và đây không phải là một ngày bất thường trong ngôi nhà của chúng tôi. Chúng tôi đặt hàng rất nhiều thứ. Chúng tôi có tài khoản với bốn siêu thị trong số các siêu thị chính, và hàng tạp hóa mua sắm hàng tuần của chúng tôi được giao đến tận nhà. Chúng tôi nhận được một hộp thịt từ một người bán thịt giao cho chúng tôi. Chúng tôi cũng từng nhận rau hữu cơ được đưa đến cho chúng tôi trong một chiếc hộp. Đó là còn chưa nhắc tới tất cả đống đồ tôi đặt hàng từ eBay và Amazon. Khi tôi cần một thẻ SD cho Raspberry Pi của tôi cho một dự án, tôi đã đặt hàng vào lúc 9 giờ tối, và đến 8 giờ sáng hôm sau thì nó đã được chuyển phát đến rồi.

Huge bag of foam packing chips

À còn nữa, hóa ra là đối với những chậu trồng cây lớn, bạn sẽ không muốn lấp đầy chúng bằng đá hoàn toàn vì chúng sẽ quá nặng để di chuyển … vì vậy hãy đoán xem điều gì đã được đưa đến nhà tôi … một túi bao bì chứa bọt khổng lồ to hơn vợ tôi (tất nhiên, nếu bạn định lấp đáy của một chậu trồng cây bằng bọt, bạn cần bọt không phân hủy sinh học … thứ mà có vẻ khó để tìm thấy ngày nay).

Vậy thì, điều gì đã xảy ra với các dịch vụ vận chuyển thư trên toàn thế giới mà đã bị tiên đoán là sẽ bị phá hủy bởi email? Họ đã phát triển lớn hơn nữa. Đúng, một số công ty trong số họ đã bị giảm lợi nhuận. Một số đã phá sản, và những công ty mới đã xuất hiện. Nhưng giờ đây có một thị trường thậm chí còn lớn hơn trước cho việc vận chuyển hàng hóa vật chất dành cho ngành Thương mại điện tử. Và những người chơi mới hơn đã phát triển các tính năng mới và tạo ra những điểm khác biệt. Theo dõi trực tiếp giao hàng (“Người lái xe chở hàng của bạn có 8 điểm dừng trước bạn và sẽ đến chỗ bạn trong khoảng 40 phút”), lấy hàng cũng như gửi hàng. Tủ khóa Amazon locker cho phép bạn có thể đưa mọi thứ đến một địa điểm an toàn đã biết ngay cả khi bạn không thể nhận hàng trong ngày.

Ngành dịch vụ bưu chính đã không chết. Nó đã tiến hóa.

Và ngân hàng cũng sẽ như vậy.

“Cryptocurrency sẽ giết các ngân hàng!” là tiếng kêu của những kẻ cuồng chủ nghĩa vô chính phủ crypto. Bitcoin ban đầu được đưa ra để đáp ứng với cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. “Chúng tôi sẽ không cần ngân hàng, chúng tôi có thể làm mọi thứ trên blockchain” họ nói. Quan điểm đó đã bôi nhọ toàn bộ ngành dịch vụ tài chính theo cùng cách. Đúng là có rất nhiều kiểu ‘ngân hàng’ ngoài kia. Một số ngân hàng là các ngân hàng địa phương mà các doanh nghiệp nhỏ có thể đến để nhận hỗ trợ tài chính. Một số ngân hàng là các tập đoàn khổng lồ thực hiện các giao dịch tài chính phức tạp mà tôi không thể hiểu được.

Bây giờ, các cryptocurrency và FinTech nói chung đang tạo ra nhiều bước tiến lớn. Tôi vừa hoàn thành một khóa học về FinTech tại Trường Kinh doanh Đại học Oxford Saïd, và một trong những thuật ngữ mới phổ biến nhất mà tôi nghe được trong khóa học đó là ‘disintermediation’ – loại bỏ những yếu tố trung gian để hoàn thành công việc. Loại bỏ những người trung gian và đi thẳng trực tiếp. Nhưng thật là ngây thơ khi nghĩ rằng chúng ta có thể, hoặc muốn, loại bỏ hoàn toàn tất cả các ngân hàng hoặc các dịch vụ tài chính. Mọi người sẽ luôn muốn các dịch vụ tài chính. Nhưng cũng giống như các dịch vụ bưu điện, tôi nghĩ khái niệm về một ‘ngân hàng’ sẽ tiến hóa.

Trong khi một số người sẽ thoải mái giữ tiền tiết kiệm của họ trong một chiếc ví ‘kỹ thuật số’ với khóa riêng – tôi nghĩ là họ sẽ thuộc nhóm thiểu số. Mọi người thường muốn có một ‘lớp bọc’ thân thiện hơn xung quanh dịch vụ của họ. Họ sẽ muốn có một cách để có được quyền truy cập vào quỹ của họ khi họ mất khóa riêng của họ. Họ sẽ muốn có thể nhận được các khoản vay, thế chấp, tài chính kinh doanh, vv Điều này không có nghĩa là những dịch vụ đó có thể không tồn tại dưới dạng cryptocurrency, blockchains và hợp đồng thông minh … nhưng người dùng cuối có thể sẽ thậm chí không biết tới điều này. Chúng ta vốn đã thấy các dịch vụ ‘lưu ký thể chế’ được thiết lập cho thị trường tài chính và cách chúng có thể giữ tài sản kỹ thuật số một cách an toàn. Trên bề mặt điều này có vẻ khá ngớ ngẩn, ý tôi là, bạn chỉ cần giữ một chuỗi ký tự an toàn như một khóa riêng, đúng không? Nó không giống như là bạn có một kho vàng cần được bảo vệ với lính gác, hàng rào và chó. Nhưng vẫn còn có một quá trình phức tạp xung quanh việc tiếp cận với khóa đó, các đường kiểm toán, tuân thủ, về bảo hiểm tài sản và tất cả những thứ khác mà các tổ chức cần phải giải quyết. Tất cả với mục đích cuối cùng để bảo vệ khách hàng.

Và đây là những gì khiến tôi háo hức về XRP. Trong khi nhiều dự án cryptocurrency đang đi xuống con đường vô chính phủ hơn và cố gắng tự làm mọi thứ, XRP đang được sử dụng theo cách tiếp cận thực tế hơn. Ripple đang xây dựng các dịch vụ phù hợp với ngân hàng trền nền tảng XRP Ledger mở, được phân quyền và không cần sự cho phép. Vì vậy, bạn có một lớp cơ sở mở mà bất kỳ ai cũng có thể sử dụng, bất kỳ ai cũng có thể giao dịch hoặc xây dựng doanh nghiệp xung quanh. Và sau đó bạn có các công ty như Ripple, Coil và những công ty khác xây dựng trên nền tảng mở đó. Trong trường hợp Ripple, lớp trên này là nơi mà việc tuân thủ quy định xảy ra. Cũng giống như Internet không có DRM hoặc bảo mật ở các cấp độ thấp hơn của nó, chúng được cung cấp bởi các lớp trên cùng. Các cấp độ thấp hơn được thiết kế cho khả năng tương tác và chỉ tập trung vào một mục đích. Những công nghệ ở phía dưới như XRP Ledger và Interledger Protocol (ILP) đang cung cấp một cơ sở mở mà từ đó các dịch vụ giá trị gia tăng có thể được xây dựng trên đầu. Bởi bất cứ ai.

Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, David Schwartz, Trưởng Cryptographer của Ripple đã được hỏi “Anh thấy những dịch vụ mới nào là kết quả của XRP” và câu trả lời của ông đại loại là “Các dịch vụ mà thậm chí không ai có thể tưởng tượng ra ngay bây giờ”. Cũng giống như khi Amazon ra mắt, không ai nghĩ rằng bạn sẽ có thể nhận được một túi đá được vận chuyển trên toàn quốc cho bạn vào ngày hôm sau. Với XRP chỉ mất vài giây để chuyển giá trị trên toàn thế giới, những mô hình kinh doanh hoàn toàn mới nào có thể phát triển từ điều này? Hãy tưởng tượng bạn là một doanh nghiệp có thể nhận được một khoản vay trong 30 giây. Không phải trong một năm. Không phải một tháng hay một tuần. Mà là vài giây. Bạn nhận được khoản vay, bạn có thể thực hiện giao dịch bạn cần, và bạn có thể trả hết khoản vay trong thời gian cần để viết đoạn này. “Tại sao bạn lại muốn làm điều đó” ư? Tôi không biết … nhưng mà nếu bạn nói với tôi 23 năm trước rằng tôi sẽ mua một túi đá trên internet tôi có lẽ cũng sẽ nhìn bạn một cách kỳ lạ.